Anton Rubinstein (1829-1894) transformeerde bijna eigenhandig de Russische muziekcultuur. Dit briljante allround muzikale genie - even bedreven als pianist (alleen te vergelijken met Liszt), componist, dirigent, pedagoog en administrateur - was de eerste vooraanstaande Russische musicus die grondig werd opgeleid aan topconservatoria in West-Europa.
Omdat hij het gebrek aan zo'n formele muzikale opleiding in zijn eigen land betreurde, richtte Rubinstein in 1862 het Conservatorium van Sint-Petersburg op. Hij importeerde gerenommeerde docenten uit het buitenland en was er zowel professor als de eerste directeur
eerste directeur. Onder zijn eerste topstudenten bevond zich de jonge Tsjaikovski. Zijn jongere broer Nikolai (ook een befaamd pianovirtuoos) richtte in 1866 het Conservatorium van Moskou op langs dezelfde lijnen.
Ondanks de tegenstand van muzikale nationalisten van eigen bodem, zoals 'de machtige handvol', brachten de Rubinsteins - samen - het muzikale establishment van hun thuisland snel op het niveau van de Europese normen
tot ons is gekomen als een van 's werelds meest gerespecteerde muzikale opleidingstradities.
Rubinstein produceerde zijn vierde symfonie in 1874, die hij de ondertitel 'Dramatisch' gaf Het werd voor het eerst gehoord in 1875, onder leiding van de componist, in Russische en grote West-Europese steden. Zijn belangrijkste doel was om, door middel van dit nieuwe werk, een protest te uiten tegen een wijdverspreide theorie verkondigd door Wagner en zijn voorstanders. Zij stelden dat Beethoven alle mogelijkheden van symfonische ontwikkeling had uitgeput, wat de reden was waarom hij zich gedwongen voelde om een koorzetting van een poëtische tekst te gebruiken in de finale van zijn Negende Symfonie. Puur instrumentaal symfonisch schrijven was dus gedoemd te verdwijnen en de opmars van 'synthetische' kunst die meerdere genres combineerde was onvermijdelijk. Maar Rubinstein probeerde Beethovens stijl van symfonisch componeren nieuw leven in te blazen; om zijn soort 'symfonisch
drama' weer tot leven te wekken. Daarom ondertitelde de componist het stuk om dit doel aan te geven.
